Timor-Leste no Indonézia fahe illa Timor. Fronteira terrestre parte osidentál entre nasaun rua ne’e ho naruk 125 km ho Indonézia iha parte oeste no Timor-Leste iha parte leste no mós enklave Oe-Cusse Ambeno.

Illa Timor istórikamente fahe entre podér koloniál rua: Portugál iha parte leste (ho enklave iha parte oeste) no Olanda iha parte oeste. Nu’udar administrasaun koloniál, sira estabelese baliza iha illa Timór, ho prosesu delimitasaun ne’ebé finaliza ona iha tinan 1904.

Indonézia unilateralmente deklara nia independénsia husi Olanda iha tinan 1945. Hahú husi Dezembru 1975 to’o 1999, Timor-Leste iha okupasaun militár Indonézia nia okos to’o referendum ne’ebé hetan apoiu husi Nasoins Unidas realiza iha tinan 1999, ne’ebé lori ba restaurasaun independénsia Timor-Leste nian iha Maiu 2002.

Dezde restaura Timor-Leste nia independénsia, Timor-Leste no Indonézia hala’o ona negosiasaun ba demarkasaun ba sira-nia fronteira terrestre bazeia ba akordu sira ne’ebé konklui ona entre Portugál no Olanda. Prosesu ida-ne’e agora besik atu remata, ho segmentu seluk ne’ebé sei sujeita ba demarkasaun, reprezenta menus husi pursentu rua husi totál fronteira terrestre.

Atu hatene liu tan, hanehan iha ne’e!

Tratadu kona-ba fronteiras terestres

  • Tratadu Hafahe no Troka Área Domíniu Portugal no Olanda nian balu iha Arkipélagu Solor no Timor, 20 Abril 1859
  • Konvensaun entre Portugal no Olanda hodi hafahe Portugal no Olanda nia Ukun iha Illa Timor-Leste, 1 Outubru 1904
  • Tribunal Arbitrajen Permanente nia desizaun hodi hafahe buat ne’ebé mak Olanda nian no Portugal nian iha Illa Timor, 25 Juñu 1914
  • Akordu Provizóriu entre Timor-Leste ho Indonézia kona-ba Fronteira Terestre, 8 Abril 2005
  • First Addendum to the Provisional Agreement entre Timor-Leste no Indonézia on Land boundary,  21 June 2013
Ekipa tékniku Timor-Leste ho lia-na’in komunidade no forsa seguransa sira durante vizita konjunta ba terrenu iha fronteira terrestre iha Citrana, Oe-Cusse Ambeno, 29 Abríl – 15 Maiu, 2019.

Timor-Leste no Indonézia nia ekipa negosiasaun durante segundu Konsultasaun Espesiál Ofisiál Seniór (SOC) iha Jakarta, Indonézia, 2024.

AVIZU LEGAL

AVIZU IMPORTANTE

Website ida ne’e Gabinete Fronteiras Marítimas husi Konsellu ba Delimitasaun Definitiva ba Fronteiras Marítimas fornese hodi fasilita ema sira ne’ebé lee website ida ne’e, atu aprende kona ba Timor-Leste nia luta ba fronteirs marítimas permanente. Konsellu ba Delimitasaun Definitiva ba Fronteiras Marítimas no Gabinete Fronteiras Marítimas la simu responsabilidade legal saida deit ba konfiansa ba informasaun saida deit mak iha website ne’e (inklui link ba dokumentu esternu sira). Informasaun iha ne’e hanesan rezumu deit no la bele foti hanesan akonsellamentu legal. Informasaun ho opiniaun sira hato’o iha website ne’e no informasaun hirak ne’ebé ligadu la reprezenta diplomátiku no la limite ka afeta direitu Konsellu ba Delimitasaun Definitiva ba Fronteiras Marítimas, Gabinete Fronteiras Marítimas, ka Governu Timor-Leste.

Se iha no bele, Gabinete Fronteiras Marítimas fornese anexu no link sira iha lian Tetun.